Å tru på debatt – EU-motstanden på venstresida

Abonner på nyhetsbrevet Europaportalen

Av Svein Erik Tusstad

EU-tilhengarane bør prøve å forstå EU-motstanden på den norske venstresida betre. Arroganse verkar mot sin hensikt.

Elles i Europa er det ytre høgre og Trump-allierte som er mot EU – venstresida er i hovudsak for. Tankegangen til europeiske venstreparti er at EU er godt for miljø- og klima-politikken, som motkraft mot sterke kapitalkrefter og som forsvarar av ein regelstyrt verdsorden. 

For eit par år sidan vart til dømes den ruvande danske politikaren Margrete Auken spurt om motstanden mot EU på venstresida i EU. Den inngåande kjennskapen hennar til EU kom frå mange års arbeid i EU-parlamentet for SF, søsterpartiet til SV. Då journalisten konfronterte Auken med eit lesarinnlegg frå Ingrid Fiskaa (SV) om at venstresida i Europa i hovudsak var skeptisk til EU og marknadsliberalismen som er der, verka det som om Auken hadde vanskar med å forstå at Fiskaa faktisk meinte dette. Auken såg først ut som eit stort spørjeteikn. For henne vart det heile snudd på hovudet, ho svara:

– Er det riktig? Det er jo helt tvert om! I Europa er det mer og mer tydelig at EU-motstanden tilhører de ekstreme høyrekreftene. Si meg, følger hun ikke med? (ABC-nyheter, 03.03. 2024)

På grunn av selskapet norsk venstreside hamner i, kan det freiste å opptre arrogant for gode EU-tilhengjarar. Men då stoppar den givande meiningsbrytninga opp. Det er betre å vere open og finne ut kva EU-motstanden består av. Spring ikkje EU-motstandarane på venstresida sine argument ut av nokre rimelege premiss? Og kan dei møtast med gode argument?

Nasjonalstat og demokrati 

Å ville bevare folkestyre og nasjonal kontroll er kjernen i EU-motstanden på venstresida. «Det er langt til Oslo, og det er endå lenger til Brussel»,  var det vidgjetne nei-slagordet frå tidlegare EU-kamp. Det held seg godt som slagord for det uttrykker noko viktig om demokratiet. Folkestyre betyr jo at avstanden mellom veljarane og dei folkevalde ikkje kan bli for stor. Då vil trua på at vi aktivt kan påverke, forsvinne. Det neste nivået då vert utbreidd framandgjering, det motsette av folkestyre. Om du ikkje trur din stemme og di meining vil bli høyrt jamvel når du allierer deg med meiningsfeller, blir drivfjæra i demokrati sett ut av spel.

At Noreg er eit lite land og ikkje vil ha noko å seie når Tyskland, Spania, Italia og alle dei andre store landa entrar banen, er ein variant av den same tankegangen – vi vert ein sporv i tranedans. For venstresida gjeld dette ikkje minst i arbeidslivet og den økonomiske politikken. I EU er konkurransereglane heilage. Mange på venstresida fryktar difor at EU betyr å forskyve makt frå arbeidarklassen og arbeidstakarane til kapitalen. 

Venstresida kontra høgrepopulismen

No kan det høyrest ut som eg meiner grunnane venstresida har mot EU, er så gode at vi alle bør kjempe for å stå utanfor. Men sjølv meiner eg venstresida tar feil. Så mitt ærend her er eit anna, nemleg at dei verdiane som ligg bak mykje av motstanden på venstresida, er det lett å dele – eg sjølv deler verdiane som ligg under haldninga. 

For ei tid sidan las eg opp att ein tekst av den tyske sosiologen og filosofen Jürgen Habermas, no 96-år, framleis vital. Han er vår tids store politiske tenkjar, vil eg påstå.  Habermas minte lesaren på at det er veldig store skilnader i grunnane til at ytre høgre er mot EU samanlikna med den motstanden deler av venstresida hadde. Medan høgrepopulistane ikkje ønsker noko solidarisk fellesskap med utanforståande fordi dei vil slå ring om si eiga etniske og kulturelle gruppe, var venstresida redd for å miste rettar som var kjempa fram innanfor den demokratiske nasjonalstaten. Venstresida var lett å forstå. Dessutan peika han på at vi må forstå at demokratiet på europeisk nivå aldri vil ha ein like sterk kjenslemessig tilknyting som i nasjonalstatane. Difor er den europeiske superstaten slett ikkje noko mål. Nasjonalstaten og EU er både – og. EU kan ruste nasjonalstaten for større oppgåver enn kva som er mogleg utan forpliktande samarbeid.

Å tru på debatt

Ved å erkjenne at verdiane som ligg under store deler av EU-motstanden til venstresida har mykje for seg, er grunnlaget lagt for ein meiningsfull og opplysande debatt. Då kan EU-tilhengjaren på venstresida spørje: «Ja, folkestyret vårt er umisseleg. Men vert det verkeleg svekt om vi tar del i dei demokratiske prosessane innanfor EU? Vi vil jo ha «våre» nære representantar i parlamentet slik danske SF hadde Margrete Auken. Kan ikkje desse faktisk arbeide for våre saker? Og kan ikkje våre ministrar også gjere det på EU-møta?»

Og når det gjeld frykta for meir nyliberalisme og svekka rettar i arbeidslivet: Kan ikkje EU-tilhengjarar på venstresida spørje: «Men er det ikkje litt motsett også, då? At når vi har ein open økonomi som vår, jamfør EØS, så må vi jo også delta i den politiske reguleringa på tvers av landegrensene? Og er det ikkje slik at vi treng EU for å regulere teknogigantane eller få ein klimapolitikk som faktisk verkar?»

Saka er: Fordi mange sterke meiningsmotstandarar i dag faktisk deler ein felles verdistandard, bør vi kunne ha eit godt håp om å nærme oss kvarandre i debatten. 

Så det er berre å komme i gang.